sábado, 10 de diciembre de 2016

Máximas famosas de escritores romanos

Citas famosas de escritores romanos


Seneca

«alieno in loco haud stabile regnum est»: the throne of another is not stable (i.e., sovereignty over a foreign land is insecure. Con otro en poder, el reino no es estable.

«aliquando et insanire jucundum est»: De vez en cuando es jocundo hacer una tontería (volverse loco).

«calamitosus est animus futuri anxius»: El ánimo ansioso del futuro es calamitoso.

«cogenda mens est ut incipiat»: the mind must be stimulated for it to make a beginning. Hay que estimular la mente para que haga un comienzo.

«distrahit animum librorum multitude»: a multitude of books distracts the mind. (i.e., his learning is wide but shallow) Distrae el ánimo una multitude de libros. Una multitud de libros distrae el ánimo.

«dum inter homines sumus, colamus humanitatem»: so long as we live among men, let us cherish humanity. Mientras  vivimos entre hombres, fomentemos la humanidad.

«homines dum docent discunt»: Los hombres, mientras enseñan, aprenden.

«humanius est deridere vitam quam deplorare»: it is better for a man to laugh at life than to lament over it. Es más humano burlarse de la vida que deplorarla.

«idem est ergo beate vivere et secundum naturam»: to live happily is the same thing as to live in accordance with nature’s laws. Es la misma cosa vivir beato y vivir según la naturaleza.

«imago animi sermo est»: El habla es el espejo del alma.

«in virtute posita est vera felicitas»: La verdadera felicidad está puesta en la virtud.

«labor optimos citat»: work summons forth the best men. El trabajo concita a los (hombres) óptimos. 

«magnam fortunam magnus animus decet»: a great mind becomes a great fortune. A la mente grande le conviene una gran fortuna. 

«natura semina scientiæ nobis dedit, scientiam non dedit»: Las semillas de la ciencia son dadas, no la ciencia misma.

«nulla dies mærore caret»: there is no day without sorrow. No hay días que carecen de pena.

«nulli sapere casu obtigit»: no one was ever wise by chance. Nadie llegó al conocimiento por casualidad. 

«nullum magnum ingenium sine mixtura dementiæ fuit»: there has not been any great genius without an element of madness. Nunca hubo un [hombre de] gran ingenio sin [tener] una mezcla de locura.

«otium sine litteris mors est et hominis vivi sepultura»: leisure without literature is death, or rather the burial of a living man. El ocio sin literatura es como la muerte, o la sepultura del hombre vivo.

«qui genus jactat suum aliena laudat». El que jacta de su linaje, ensalza lo que no le es propio.   
                                                   ***
Quintiliano:
«nunquam vera species ab utilitate dividitur»: Nunca se divide lo bello de lo útil. (Parafraseando Aristóteles).

«orationis summa virtus est perspicuitas»: La suma de la oratoria es la perspicuidad.

«philosophia simulari potest, eloquentia non potest»: La filosofía puede ser simulado, la elocuencia no.

«quod commune cum alio est, desinit esse proprium»: what we share with another ceases to be our own. Lo que existe comúnmente con el otro, deja de ser algo propio. (Es decir, la cultura se convierte es algo compartido). 

«ego consuetudinem sermonis vocabo consensum eruditorum; sicut vivendi, consensum bonorum»: I consider as the rule of language the style of the learned; as the rule of life the manners of the good.
«Yo consideré la costumbre del sermón consenso de los eruditos; como de vivir, un consenso de los buenos».

«quare, si fieri potest, et verba omnia et vox hujus alumnum urbis oleant; ut oratio Romana plane rideatur, non civitate donata»: wherefore, if it can be done, all your words and your voice will give the fragrance of a student of this city, that your speech may appear to be truly that of Rome, and not that of a foreigner on whom it has bestowed its freedom.

                                       ***
Cicerón:
«animi cultus quasi quidam humanitatis cibus»: cultivation is as necessary to the soul as food is to the body. La cultivación del alma es casi equilavente a la comida para los humanos.

«appetitus rationi pareat»: let your desires be governed by reason. Que el apetito obedezca a la razón. 

«assiduus usus uni rei deditus et ingenium et artem sæpe vincit»:  «La asidua práctica en una cosa siendo dedicado, a menudo vence al ingenio y el arte».

«beatus autem esse sine virtute nemo potest»: «Estar feliz sin virtud nadie puede».

«contentum vero suis rebus esse, maximæ sunt certissimæque divitiæ»: to be content with what one has is the greatest and truest of riches. «Estar contento de veras para con tus posesiones, es la máxima y certísima riqueza».

«dicere enim bene nemo potest, nisi qui prudenter intelligit»: no one can speak well, unless he thoroughly understands his subject. «Nadie puede hablar bien, si aquel no entiende prudentemente [lo que dice]».

«dives est, cui tanta possessio est, ut nihil optet amplius»: rich is the one who wishes no more than he has.

«doctrina est ingenii naturale quoddam pabulum»: learning is a kind of natural food for the mind. La doctrina es una suerte de comida natural para el ingenio. 

«dum lego, assentior»: whilst I read, I give assent. «Mientras leo, consiento [a lo que digo]».

«est etiam quiete et pure et eleganter actæ ætatis placida ac lenis senectus»: a life of peace, purity, and refinement leads to a calm and untroubled old age.

«est profecto animi medicina, philosophia»: Es una medicina provechosa para el ánimo, la filosofía. 

«gloria virtutem tanquam umbra sequitur»: glory follows virtue as if it were its shadow. La gloria sigue la virtud cual una sombra. 

«in animo perturbato, sicut in corpore, sanitas esse non potest»: in a disturbed mind, as in a body in the same state, health cannot exist. «En un ánimo perturbado —como en el cuerpo—  la sanidad no puede existir».

«jucunda est memoria præteritorum malorum»: the recollection of past miseries is pleasant. Plácida es la memoria de los pasados males. 

«nascimur poëtæ, fimus oratores»: we are born poets, we become orators. Nacimos poetas; nos convertimos en oradores. 

«natura inest in mentibus nostris insatiabilis quædam cupiditas veri videndi»: nature has planted in our minds an insatiable desire to seek the truth.

«posteriores cogitationes sapientiores solent esse»: second thoughts are generally wiser thoughts. Los pensamientos posteriores suelen ser los más sabios.

«prima enim sequentem, honestum est in secundis, tertiisque consistere»: when you are aspiring to the highest place, it is honorable to stand in the second or even the third rank. Entonces, siguiendo el primer puesto [de la vida], es honorable permanecer en el segundo y tercer puesto. 

«societatis vinculum est ratio et oratio»: reason and speech are the bond of society.  Los vínculos de la sociedad son la razón y la oratoria.

Marcial:
«hominem non odi sed ejus vitia»: Al hombre no lo odio, mas sus vicios.

«nec grata est facies cui gelasinus abest»: unpleasing is the face that does not smile.

«nec tecum possum vivere, nec sine te»: neither can I live with you nor without you. No puedo vivir ni con ni sin ti. 

non bene olet, qui bene semper olet: (fig.) the one who uses perfume has good
reasons for using it. No huele bien, aquel que siempre huele [de perfume]. 

hoc est vivere bis, vita posse priore frui: it is to live twice, when you can enjoy
recalling your former life. Esto es vivir dos veces: Poder regocijar de tu vida pasada. 

Varro
«divina natura dedit agros, ars humana ædificavit urbes». La naturaleza divina nos dio los campos, el arte humano edificó las urbes.

«non omnes qui habent citharam sunt citharoedi». No todos que tienen una cítara son citaristas.  

«postremo nemo ægrotus quidquam somniat tam infandum, quod non aliquis
dicat philosophus». in short, no sick man ever dreamed of anything so absurd that one or another philosopher has not said it. Y a la postre, [no hubo] ningún fulano enfermo que soñó algo tan inefable, en el cual el filósofo no hubiera dicho [antes]. 

Boetio
«nihil est miserum, nisi cum putes»: nothing is lamentable unless you think it so. Nada es desdichado si no lo pienses.

Vocabularium
ac. y, que, y también.
aliquando. a veces, de vez en cuando, cada tanto, finalmente.
caret. carece.
citat. convoca.
colamus. cultivemos, fomentemos.
cupiditas. f. deseo.
decet. adorna.
dedit. es dado.
deridere. reír, burlar.
desinit. deja, cesa.
discunt. aprenden.
distrahit. distrae.
dividitur. se divide.
docent. enseñan.
dum. mientras.
fimus. (nos) hacemos.
futuri. (de la) futura.
haud. no, de ninguna manera.
inest. pertenece, planta.
lenis. suave, dulce, lene.
maeror. pena, dolor, tristeza.
malorum. (de) malos.
nascimur. nacemos.
nobis. nos, a nosotros.
obtigit. ocurre, pasa.
odi. odio.
posito. puesto.
præteritorum. (de) pasados.
prudenter. prudentemente.
quasi. como si (fuese).
quaedam. algún, algo.
sapientor. más sapiente, más sabio.
sequentem. siguiendo, buscando.
sermo. habla, palabra.
sicut. como en.
simulari. ser simulado.
solent. suelen.
tanquam. como (si fuese).





Citas latinas sobre las olivas y el vino

Citas latinas sobre las olivas y el vino

Aceite/olivas
Non est oleum in lecytho. «No hay aceite en la alcuza». (2672. III, VII, 72). En griego.  Ἔλαιον οὐκ ἔνεστιν ἐν τῇ ληκύθῳ. Es cita de Aristófanes. Una nota cortesía de Erasmo: «Olei liquor nequaquam inest in lecytho, scilicet cum significamus non esse precibus locum apud inexorabilem. Refertur apud Aristophanem in Avibus. Est autem allusio ad vocem. Nam ἔλαιον, oleum, significat et ἔλεος, misericordiam, et haud scio an altera ab altera sit derivata».

Oleum camino addere. «Agregar aceite al fuego». Es decir, empeorar las cosas.  (109. I, II, 9 en Erasmo). Es cita de Horacio.

Oleum et operam perdidi. «Perdí aceite y trabajo». (362. I, IV, 62 en Erasmo).

Oleum et salem oportet emere. «Es menester comprar aceite y sal». (2525. III, VI, 25). En griego: Σοὔλαιον καὶ τὸν ἅλα δεἶ ὠνεἶσθαι. Esta cita se toma de la Retórica de Aristóteles.

Oleum in auricula ferre. «Soportar aceite en la oreja». Es refrán de Marcial. (463. I, V, 63 en Erasmo).

Oleum, quod minus provenit, si congelatur, fracescet. Sed ut calore naturali est opus, qui contingit positione caeli et declinatione, ita non est opus ignibus aut flammis, quoniam fumo et fuligine sapor olei corrumpitur. Propter quod torcular debet a meridiana parte illustrari, ne necesse habeamus ignes lucernamque adhibere, cum premitur olea. Cortinale ubi defrutum fiat, nec angustum nec obscurum sit, ut sine incommodo minister, qui sapam decoquet, versari possit. Fumarium quoque, quo materia, si non sit iampridem caesa, festinato siccetur, in parte rusticae villae fieri potest iunctum rusticis balneis. Liber I.

ausiae tamen oleum saporis egregii dum viride est, vetustate corrumpitur. Orchis quoque et Radius melius ad escam quam in liquorem stringitur. Oleum optimum Liciniana dat, plurimum Sergia; omnisque olea maior fere ad escam, minor oleo est aptior. Liber V.
Tum et olea destringenda est, ex qua velis viride oleum efficere; quod fit optimum ex varia oliva, cum incipit nigrescere. nam acerbum nisi ex alba olea fieri non debet. Liber XI. Columela, De Re Rustica.

Oliva Graece ἔλαιον dicitur, ex quo in Latinum tractum est ut oliva dicatur. Olea autem ipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius fructus diversis nominibus appellatur. Orchades olivae Graeca etymologia a similitudine testiculorum vocatae, quos Graeci ὄρχεις vocant. 64 Radiolae pro eo quod oblongae sunt in modum radiorum. Paphiae a Papho insula dictae, unde prius adlatae sunt. Lyciniae, eo quod optimum dent lumen; nam λυχνίς lumen est. Unde et lignum nomen accepit, quia aptum est flammis et luminibus. Pausia, quam corrupte rustici pusiam vocant, viridi oleo et suavi apta. Et dicta pausia quod paviatur, id est tundatur; unde et pavimentum. Syria dicta pro eo quod de Syria est adlata, sive quia nigra est. Crustumia idem et volemis dicta, eo quod volam conpleat magnitudine, hoc est mediam manum; unde et involare dicimus. Quidam autem volemum Gallica lingua bonum et magnum intellegunt. Colymbades appellatae . . . Oleum autem ab olea nominatum: nam, ut diximus, olea est arbor, unde derivatio fit oleum. Sed quod ex albis fuerit olivis expressum vocatur Hispanum, a Graecis ὀμφάκιον appellatum; quod autem ex fulvis et nondum maturis fuerit expressum, viride appellatur; quod vero ex nimium maturis, commune dicitur. Ex his ad usum vitae primum est Hispanum, secundum viride, tertium commune.

San Isidorus, Etymologiae. Liber XVII, De Rebus Rusticus.

l. xv continentur naturae frugiferarum arborum. de olea quamdiu apud graecos tan tum fuerit. quando primum in italia, hispania, africa esse coeperit de oleo. nationes et boni tates olei quae natura olivae et olei incipientis olivarum genera de natura olei cultura olearum. de servandis olivis. quo modo facien dum oleum olei fictici genera. Plinio El Viejo. Liber I, Naturalis Historia.

Vino
Annosum vinum, socius vetus et vetus aurum, haec sunt in cunctis tria probata locis. «Vino añejo, amigo viejo y oro viejo, estas tres cosas se pueden comprobar en todos los lugares». Cantera, Diccionario AKAL del refranero latino, (2005). Madrid: Ediciones AKAL.

Bonum vinum laetificat cor hominis. «El buen vino alegra el corazón del hombre».

Caricum vinum. «Vino podrido». (3541. IV, VI, 41 en Erasmo). Erasmo nos da la cita en griego: Καρικὸς οἶνος.

Citra vinum temulentia. «[dejar tomar] Vino antes la borrachera». «Vino sin la ebriedad». (203. I, III, 3 en Erasmo).

Dum vinum intrat, exit sapientia. «Cuando el vino entra, sale la sabiduría». Cantera, Diccionario AKAL del refranero latino, (2005). Madrid: Ediciones AKAL.

Fecem bibat, qui vinum bibit. «Quien ingiere vino, ingeriría heces». Según Erasmo, la paremia viene de Teofrasto. (573. I, VI, 73 en Erasmo). Existía un refrán español semejante: «En el mejor vino hay heces».

617. I, VII, 17. In vino veritas. «En vino, [se encuentra la] verdad». (617. I, VII, 17). Y en griego: Καρικὸς οἶνος.

Perdidisti Vinum infusa aqua. «Destruístele con agua». Dícese del vino. Refranes y modos de hablar Castellanos con los latinos que les corresponden, Gerónimo M. Caro y Cejudo. Erasmo nos da la cita en griego también: Ἀπώλεσας τὸν οἷνον ἐπιχέας ὕδωρ. (1196. ΙΙ, II, 96 en Erasmo).

Ranis vinum praeministras. «Das vino a las ranas». (1220. II, III, 20 en Erasmo).

Si vinum postulet, pugnos illi dato. «Si vino te pediría, dale puños [a éste]».  (1505. ΙI, VI en Erasmo).

Vinum caret clavo. «El vino anda sin calzas». (1218. II, III, 18 en Erasmo).

Vinum incendit iram. «El vino enciende la ira». Séneca.

Vinum senem etiam vel nolentem saltare compellit. «El vino compela al ancianos o bien al renuente a saltar». (1219. II, III, 19 en Erasmo).

Vivis piscibus aqua, mortuis vinum. «El arroz, el pez y el pepino, nacen en agua y mueren en vino». Significado: Se alude a una de las formas en las que se suele preparar estos alimentos. Observaciones: Se recomienda beber vino con estos productos para facilitar su digestión, por la antigua creencia de que no era saludable beber agua con estos alimentos.

Vocabularium
caricum (caricus). podrido.
emere (emo). comprar.
ferre (fero). soportar, conllevar.
lecytho (lecythus). alcuza.
nolentem (nolens). que rehúsa, renuente.
oportet. es menester.







Algunas en castellano (Tomadas del refranero Cervantes)
Si ustedes ya no conocen el sitio, se los recomiendo mucho; tiene paremias en catalán, italiano, griego antiguo y moderno, latín y en otras muchas lenguas. Además posee un buscador muy sofisticado, así que resulta muy fácil encontrar un refrán que contiene la palabra clave que pusiera. Ahí va el enlace: http://cvc.cervantes.es/lengua/refranero/Busqueda.aspx
Aceite
«El aceite de oliva todo mal quita». Alaba las excelencias del aceite de oliva, a efectos dietéticos y para preparados medicinales. Cantera, Diccionario AKAL del refranero latino, (2005). Madrid: Ediciones AKAL.
«El remedio de la tía Mariquita que con aceite todo lo quita».

Vino
«Amigo, viejo; tocino y vino, añejos».
Significado: De igual modo que el paso del tiempo mejora el vino y ayuda a curar el tocino, el tiempo da consistencia a la amistad por haber superado distintas circunstancias. Marcador de uso: Poco usado. Observaciones: Este refrán contiene dos referentes muy conocidos en la sociedad rural española: el vino y el tocino. España es un país vitícola por excelencia y un gran consumidor de los productos derivados del cerdo.

«Con buen pan y buen vino, no te faltarán amigos».
Significado:  Las invitaciones a comer bien granjean amigos. Marcador de uso: En desuso. Observaciones: Pan y vino son los dos alimentos tradicionales españoles. De ahí el refrán Con pan y vino se anda el camino.

«Con pan y vino se anda el camino».
Significado: Para soportar las fatigas del camino, son necesarias una alimentación y una bebida adecuadas. Contando con lo básico para estar alimentado, se puede emprender viaje. En un sentido amplio se aplica al trabajo, pues el refrán enseña que, para hacer un buen trabajo, se debe contar con los medios adecuados. Si se pasa hambre, mal se puede trabajar. Alude también a la conveniencia de cuidar del sustento de quienes trabajan, para que cumplan satisfactoriamente sus obligaciones. Marcador de uso: Poco usado.

«Después de pera comer, bebe vino si no quieres fenecer». Significado: Alude a la creencia popular de que el agua sienta mal si se bebe después de haber comido fruta. Marcador de uso:  En desuso. Observaciones: Peras con vino es un postre clásico, para el que suelen aprovecharse restos de vino de calidad.

«De tal cepa, tal vino». Significado: Se refiere a la relación existente entre la causa y el efecto, concretamente, la calidad del resultado. Marcador de uso: En desuso.

«Dijo la leche al vino: 'Seáis bienvenido, amigo'». Significado: Alude a la creencia popular de que no conviene beber agua después de haber tomado leche. Lo aconsejable es hacerlo al revés. Marcador de uso: En desuso.

«La mujer y el vino sacan al hombre de tino». Significado: Aconseja evitar los excesos de la bebida y la lujuria. Marcador de uso: Poco usado. Observaciones: La mujer y el vino hacen a los hombres renegar (La Celestina I 47 y 50): «Oye a Salomón do dize que las mugeres e el vino hazen a los hombres renegar (sic)».




Colección de adagios, en varios idiomas

Adagios nuevos

Siguiendo la idea de Erasmo, quisiera presentar algunas citas que pretenden ser de ayuda en la vida diaria, y en nuestra misión para no ser, por lo menos, estúpidos de miércoles. Aprovechando de la gran cantidad de información disponible por internet, estaré actualizando la página cada tanto, trayendo frases de cada rincón del mundo. Y así, ojalá, pudieren extenderse por otras partes de nuestro mundo, escuchamos a alguien citando Laozi o Epícteto, y pensamos "Qué guay esta mujer, que sabe de Laozi", etc. Así es el quid de este blog: compartir la sabiduría heredada es algo bueno para todos, insinúa que el conocimiento esotérico no tiene por qué ser visto como algo inaccesible. Es en realidad, algo para ser disfrutado por todos.  


“Esse oportet ut vivas, non vivere ut edas”.
Conviene comer para vivir, y no vivir para comer. - Cicerón 

"Sicut canis qui revertitur ad vomitum suum sic inprudens qui iterat stultitiam suam".

Like a dog going back to its vomit, such is a gobshite repeating his stupidity.   
Como un perro que vuelve a examinar su vómito, así son los imprudentes repitiendo su estupidez.  - Proverbia, 26, 11. 


“Facta, no verba”. 

(con) Hechos, no (solo) palabras. 
Actions, not words. -Ancient Roman proverb?


“ὁ χρήσιμ᾽ εἰδώς, οὐχ ὁ πόλλ᾽ εἰδὼς σοφός”.

El sabio no es el que sabe mucho, sino el
que sabe lo útil. -Esquilo

μόνους τοὺς παιδευθέντας ἐλευθέρους εἶναι”.
Solo los que han recibido educación son libres. -Epícteto

“ἐλεύθερός ἐστιν ὁ ζῶν ὡς βούλεται”.
Es libre el que vive como desea. -Epícteto

εἰ τι ἀγαθὸν θέλειςπαρὰ σεαυτοῦ λάβε”.
Si quieres algo bueno, alcánzalo en ti mismo. -Epícteto 



千里之行,始於足下”.
Un viaje de mil millas comienza con un solo paso. -Laozi

“Homines dum docent discunt”.
Los hombres aprenden mientras enseñan. - Séneca

"Bene currant, sed extra viam  - Καλὦς μὲν τρέχουσιν, ἀλλ´έκτός τής όδού.".
They run well, but off track. - Ancient greek proverb.

617. I, VII, 17. In vino veritas. «En vino, [se encuentra la] verdad». (617. I, VII, 17). Y en griego: Καρικὸς οἶνος.

χαλεπὰ τὰ καλά.
«las cosas bellas son difíciles conseguir sin labor». —Platón, la República.

Citas clásicas de conocimiento y sabiduría griegas

Citas Clásicas de Conocimiento y Sabidurías Griegas

ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα.
«Sé una cosa, que no sé nada». —Sócrates.

 
                                                   Busto de Sócrates

Γραμματική ἐστιν ἐμπειρία τῶν παρὰ
ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ
λεγομένων.
«Grammar is a practical knowledge of the usage of poets and writers of prose». (La gramática es un conocimiento práctico del uso [literario] de los poetas y escritores de prosa).
—Dionysius of Thrax.

«El hombre es por naturaleza un animal social». —Aristóteles.
Ἄνθρωπος φύσει πολιτικὸν ζῷον.
«Un humano es naturalmente un animal social».
—Aristóteles, Política

λάθε βιώσας.
«Viva Escondido». —Escuela epicúrea.

ξένος ὢν ἀκολούθει τοῖς ἐπιχωρίοις νόμοις.
«como extranjero, siga las leyes de ese país». —Menandro.

Οὖτις ἐμοί γ' ὄνομα.
«mi nombre es nadie». —Homero.

Τί δύσκολον; Τὸ ἑαυτὸν γνῶναι.
«¿Cuál es difícil? Conocer a sí mismo». —atribuido a Tales de Mileto.

χαλεπὰ τὰ καλά.
«las cosas bellas son difíciles conseguir sin labor». —Platón, la República.

Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος.
«en el principio era el verbo».
—Gospel of John

τὸ γὰρ καλὸν ἐν μεγέθει καὶ τάξει ἐστίν.
«Pues la belleza consiste en la magnitud y el orden».
—Aristotle, poetics 50B.

ὃ γὰρ προσὸν ἢ μὴ προσὸν μηδὲν ποιεῖ ἐπίδηλον, οὐδὲν μόριον τοῦ ὅλου ἐστίν.
«If the presence or absence of something has no discernible effect, it is not part of the whole».(Si la presencia o falta de algo, no haga ningún efecto discernible, no es una parte del conjunto).
—Aristotle, poetics 51A.

«Since tragedy is the imitation of people better than we are, one should imitate good portrait-painters. In rendering the individual form, they paint people as they are, but make them better-looking». (Puesto que la tragedia es la imitación de personas mejores que nosotros, deberíamos imitar buenos pintores de retrato. Al representar la forma individual, pintan las personas tal y como son, pero las embellezcen). Trans. Malcolm Heath, penguin classics.

—Aristotle, poetics, 54B.